Boğaz ağrısı, özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında sık görülen bir yakınmadır. Yutkunurken ağrı, yanma, kuruluk veya boğazda tahriş şeklinde hissedilebilir. Bademciklerin iltihaplanmasına tonsillit, boğazın arka bölümündeki iltihaplanmaya ise farenjit denir. Bu iki durum birlikte de bulunabilir.
Her boğaz ağrısı bademcik enfeksiyonu değildir ve her bademcik iltihabında antibiyotik gerekmez. Tedavi, yakınmanın nedenine, ağırlığına ve muayene bulgularına göre planlanır. Çoğu basit enfeksiyon birkaç gün içinde hafiflemeye başlar; yakınmalar yaklaşık bir hafta sürebilir.
Boğaz ağrısının nedenleri nelerdir?
Virüsler en sık nedenler arasındadır. Soğuk algınlığına bağlı boğaz ağrısına burun akıntısı, öksürük ve ses değişikliği eşlik edebilir. A grubu streptokok gibi bakteriler de bademcik ve boğaz enfeksiyonuna yol açabilir. Özellikle genç erişkinlerde, uzun süren halsizlik ve boyunda bezelerle birlikte görülen enfeksiyöz mononükleoz da değerlendirmede dikkate alınır.
Sigara dumanı, kuru hava, ağızdan soluma ve bazı tahriş edici maddeler enfeksiyon olmadan da yakınma oluşturabilir. Uzun süren veya sık tekrarlayan boğaz ağrısında farklı nedenlerin araştırılması gerekir. Reflü olasılığı, diğer bulgularla birlikte değerlendirilir; tek başına boğaz ağrısı reflü tanısı koydurmaz.
Bademcikte beyazlık antibiyotik gerektiğini gösterir mi?
Bademciklerin kızarması, şişmesi, üzerinde beyazlık oluşması, ateş ve boyunda hassas bezeler enfeksiyonda görülebilir. Ancak beyaz görünüm hem viral hem bakteriyel hastalıklarda oluşabilir. Bademcik taşları da benzer bir görünüm verebilir.
Yalnızca boğazın görünümüne veya ağrının şiddetine bakarak antibiyotik kararı verilmez. Hastalığın süresi, öksürük ve burun akıntısı gibi eşlik eden belirtiler, ateş ve muayene birlikte değerlendirilir. Evde çekilen boğaz fotoğrafı bu değerlendirmenin yerini tutmaz.
Muayenede hangi testler gerekebilir?
Ağız ve boğaz muayenesinde bademcikler, çevre dokular ve boyundaki lenf bezleri incelenir. Sıvı alımının yeterli olup olmadığı ve apseyi düşündürebilecek bulgular değerlendirilir. Bakteriyel enfeksiyon olasılığına göre hızlı streptokok testi veya boğaz kültürü istenebilir.
Belirgin viral belirtileri olan her hastada boğaz testi gerekmez. Hastalık ağır veya uzun süreliyse, mononükleoz gibi farklı nedenlere yönelik kan testleri düşünülebilir. Test seçimi yaşa ve klinik duruma göre değişir; her boğaz ağrısında aynı tetkikler yapılmaz.
Tedavi nasıl planlanır?
Viral enfeksiyonlarda antibiyotik hastalığın iyileşmesini hızlandırmaz. Bakteriyel enfeksiyon doğrulandığında veya klinik değerlendirme gerekli olduğunu gösterdiğinde uygun antibiyotik seçilir. İlaç alerjileri, diğer hastalıklar ve kullanılan ilaçlar kararda önemlidir.
Antibiyotik verildiyse önerilen doz ve süreye uyulmalıdır. Önceki hastalıktan kalan ilaç kullanılmamalı, başka bir kişinin antibiyotiği alınmamalıdır. Tedaviye rağmen belirgin kötüleşme veya beklenen düzelmenin olmaması yeniden değerlendirme gerektirir.
Evde neler yapılabilir?
Yeterli sıvı almak, dinlenmek ve boğazı tahriş etmeyen yiyecekleri tercih etmek rahatlatıcı olabilir. Kişinin sağlık durumuna uygun ağrı kesici ve ateş düşürücüler kullanılabilir. Ilık tuzlu suyla gargara yapıp tükürmek erişkinlerde yardımcı olabilir; gargara yutulmamalıdır.
Sigara ve dumandan uzak durulmalıdır. Pastiller bazı kişilerde ağrıyı hafifletebilir ancak enfeksiyonun nedenini tedavi etmez. Ellerin yıkanması, öksürürken ağzın kapatılması ve bardak gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması, enfeksiyonların yayılmasını azaltmaya yardımcı olur.
Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
Nefes almada güçlük, tükürüğü yutamama, salya akması, ağız açıklığında kısıtlılık veya hızla artan boğaz şişliği acil değerlendirme gerektirir. Ciddi solunum güçlüğünde 112 aranmalıdır. Tek taraflı şiddetli ağrı, ağzı açamama ve boğuk konuşma bademcik çevresi apsesi açısından aynı gün değerlendirilmelidir.
Sıvı alamama, belirgin idrar azalması veya genel durum bozulması da bekletilmemelidir. Bir hafta içinde düzelmeye başlamayan ya da sık tekrarlayan yakınmalarda kontrol gerekir. Tekrarlayan atakların tarihlerini ve günlük yaşama etkisini kaydetmek, sonraki tedavi kararlarını kolaylaştırır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Erişkinlerde Bademcik Ameliyatı; Bademcik Taşları ve Ağız Kokusu; Yutma Güçlüğü; Reflü ve Boğaz Yakınmaları