Horlama, uyku sırasında üst hava yolundaki dokuların titreşmesiyle ortaya çıkan sestir. Tek başına görülebilir veya tıkayıcı uyku apnesine eşlik edebilir. Uyku apnesinde hava yolu tekrarlayan biçimde daralır ya da kapanır; solunum azalır veya duraklar, uyku bölünür ve kandaki oksijen düzeyi düşebilir.
Her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz. Ancak horlamanın yalnızca çevreyi rahatsız eden bir ses olarak görülmesi de doğru değildir. Tanıklı nefes durmaları ve gündüz uyku hali gibi belirtiler varsa değerlendirme gerekir.
Uyku apnesini düşündüren belirtiler nelerdir?
Yüksek sesli ve sık horlama, uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi, boğulur gibi uyanma ve sık uyanmalar önemli belirtilerdir. Sabah dinlenememiş kalkma, ağız kuruluğu, baş ağrısı, dikkat güçlüğü ve gün içinde uyuklama görülebilir. Bazı kişilerde gece sık idrara çıkma da eşlik eder.
Kişi gece olanları kendisi fark etmeyebilir; aynı ortamda uyuyan kişinin gözlemleri değerlendirmede yardımcıdır. Gündüz uykululuğunun belirgin olmaması hastalığı tamamen dışlamaz. Horlamanın yüksekliği de uyku apnesinin ağırlığını tek başına göstermez.
Kimlerde daha sık görülür?
Fazla kilo, boyun çevresindeki doku artışı, çene ve dil yapısı, büyük bademcikler ve yaşla ilişkili değişiklikler hava yolunu etkileyebilir. Burun tıkanıklığı ve uyku sırasında kasların gevşemesi de katkıda bulunabilir. Uyku apnesi normal kilolu kişilerde ve kadınlarda da görülebilir.
Alkol ve bazı uyku verici ilaçlar, özellikle yatmaya yakın alındığında hava yolundaki daralmayı artırabilir. Kullanılan ilaçlar hekimle değerlendirilmelidir; reçeteli tedaviler kendiliğinden kesilmemelidir. Sorunun hangi bölgelerden kaynaklandığı kişiden kişiye değişir.
Tanı nasıl konur?
Yakınmalar, uyku düzeni, ek hastalıklar ve kullanılan ilaçlar değerlendirilir. Burun, ağız, boğaz ve çene yapısının muayenesi tedaviyi yönlendirmeye yardımcı olur. Anketler uyku apnesi olasılığını belirlemekte yararlıdır ancak tek başına tanı koydurmaz.
Tanıda uyku laboratuvarında polisomnografi veya uygun hastalarda evde uygulanan uyku apnesi testi kullanılır. Ev testi herkes için uygun değildir. Sonuç normal ya da yetersiz olduğu halde şüphe devam ediyorsa laboratuvar incelemesi gerekebilir. Telefon uygulamaları ve saat kayıtları değerlendirmeye bilgi sağlayabilir; tek başına tanı veya tedavi kararı için yeterli değildir.
Tedavi neden önemlidir?
Tedavi edilmeyen uyku apnesi, yüksek tansiyon ve kalp damar sorunlarıyla ilişkili olabilir; dikkat ve gündüz işlevlerini etkileyebilir. Uykululuk, trafik ve iş kazası riskini artırır. Tedavide amaç solunumu ve uyku kalitesini iyileştirmek, belirtileri ve sağlık üzerindeki etkileri azaltmaktır.
Araç kullanırken uyuklama veya belirgin uyku hali varsa güvenlik sağlanana kadar araç kullanılmamalı ve değerlendirme geciktirilmemelidir. Özellikle mesleği araç veya makine kullanmayı gerektiren kişiler bu durumu hekime bildirmelidir.
Hangi tedavi seçenekleri vardır?
Uygun kilo yönetimi, düzenli uyku, fiziksel etkinlik ve alkol tüketiminin azaltılması tedaviyi destekleyebilir. Sırtüstü yatışla belirginleşen bazı olgularda yan yatmayı sağlayan yöntemler kullanılabilir. Bu önlemler, gerekli olan cihaz tedavisinin kendiliğinden bırakılması anlamına gelmez.
Pozitif hava yolu basıncı sağlayan CPAP ve benzeri cihazlar, uyku sırasında hava yolunu açık tutar. Maske seçimi, basınç ayarı, burun tıkanıklığı ve kuruluk gibi sorunların giderilmesi düzenli kullanımı kolaylaştırır. İlk güçlükte tedaviyi bırakmak yerine cihazın uyumu değerlendirilmelidir.
Seçilmiş hastalarda alt çeneyi öne alan, kişiye uygun ağız içi apareyler düşünülebilir. Diş ve çene yapısı değerlendirilir, tedavinin etkisi takip edilir. Hazır horlama ürünleriyle aynı kabul edilmemelidir.
Ameliyat ve takip nasıl planlanır?
Belirgin anatomik darlığı bulunan veya diğer tedavileri kullanamayan uygun hastalarda bademcik, damak, dil kökü ya da çeneye yönelik cerrahiler değerlendirilebilir. Seçilmiş hastalarda sinir uyarıcı sistemler de seçenek olabilir. Her hasta için aynı ameliyat uygun değildir ve başarı garanti edilemez.
Horlama azalsa bile uyku apnesi tamamen düzelmemiş olabilir. Ameliyat, aparey veya önemli kilo değişikliği sonrasında gerekirse uyku testiyle yeniden değerlendirme yapılır. Cihazın sürdürülmesi veya bırakılması, yakınmalar ve nesnel takip sonuçları birlikte ele alınarak kararlaştırılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Burun Tıkanıklığı; Erişkinlerde Bademcik Ameliyatı; Burun Orta Bölmesinde Eğrilik ve Septoplasti; Çocuklarda Horlama ve Uykuda Solunum Sorunları