Septal perforasyon, burnu sağ ve sol olmak üzere iki boşluğa ayıran orta bölmede bir delik bulunmasıdır. Septum adı verilen bu yapı kıkırdak, kemik ve bunları örten dokulardan oluşur. Delik, iki burun boşluğu arasında normalde bulunmayan bir geçiş meydana getirir.
Septum eğriliğiyle aynı durum değildir; eğrilikte orta bölmenin şekli değişirken perforasyonda dokunun bütünlüğü bozulmuştur. Bazı delikler belirti vermez. Bazıları ise kuruluk, kabuklanma, kanama ve nefes alırken ıslık sesi gibi yakınmalara yol açar.
Septal perforasyon neden oluşur?
Daha önce geçirilmiş burun ameliyatları, travmalar ve septum içinde kan birikmesi sonrasında gelişen doku hasarı nedenler arasında yer alır. Burun karıştırma gibi tekrarlayan yaralanmalar, belirgin tahriş ve bazı kimyasal veya madde maruziyetleri de etkili olabilir.
Daha seyrek olarak bağışıklık sistemiyle ilişkili iltihabi hastalıklar, bazı enfeksiyonlar veya burun içindeki başka hastalıklar söz konusu olabilir. Özellikle nedeni açıklanamayan veya giderek büyüyen bir delikte, yalnızca deliği kapatmaya odaklanmadan altta yatan neden araştırılır. Perforasyon bulunması tek başına sistemik hastalık olduğu anlamına gelmez.
Hangi belirtiler görülebilir?
Burun içinde kuruluk ve tekrarlayan kabuklanma sık yakınmalardır. Kabukların koparılması kanamaya ve dokunun daha fazla tahriş olmasına yol açabilir. Nefes alırken ıslık sesi, burun tıkanıklığı hissi veya kanlı akıntı görülebilir.
Yakınmalar yalnızca deliğin büyüklüğüne bağlı değildir; yeri ve çevresindeki dokunun durumu da önemlidir. Küçük bir delik belirgin ses yapabilirken daha büyük bir delik farklı yakınmalar oluşturabilir. Destek dokusu ciddi biçimde etkilenirse burun şeklinde değişiklik gelişebilir. Bazı kişilerde ise delik başka bir nedenle yapılan muayenede saptanır.
Tanı ve neden araştırması nasıl yapılır?
Önceki ameliyatlar, travmalar, kullanılan spreyler ve diğer ilaçlar, çalışma ortamı ve burun içini etkileyebilecek maruziyetler sorgulanır. Muayenede deliğin boyutu, yeri, kenarları ve burnun destek yapıları değerlendirilir. Endoskopik inceleme gerekli bölgelerin görülmesini sağlar.
Nedeni açık olan, görünümü olağan bir perforasyonda her hastaya kapsamlı tetkik yapılması gerekmez. Nedeni belirsizse veya çevre dokuda şüpheli değişiklikler varsa kan ve idrar incelemeleri, görüntüleme ya da biyopsi planlanabilir. Biyopsi kararı, olası yararları ve dokuya etkisi değerlendirilerek verilir.
Ameliyatsız tedavi mümkün müdür?
Yakınma oluşturmayan ve ilerleme göstermeyen bazı perforasyonlar izlenebilir. Nemlendirici burun ürünleri ve uygun tuzlu su bakımı, kabuklanma ve kanamayı azaltabilir. Yıkama yapılacaksa steril, distile veya kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalıdır. Kabuklar zorla koparılmamalıdır.
Burun spreylerinin ucu orta bölmeye değil dış yan duvara yönlendirilir; hangi ürünün sürdürülmesi gerektiği hekimle değerlendirilir. Tahriş edici maddelerden ve tütün dumanından uzak durmak yardımcı olabilir. Bu önlemler yakınmaları azaltabilir ancak deliğin kendiliğinden kapanmasını sağlamayabilir.
Septal buton nedir?
Septal buton, uygun hastalarda deliği örterek iki burun boşluğu arasındaki hava geçişini azaltan, çoğunlukla silikon bir protezdir. Deliği doku oluşturarak iyileştirmez; bazı yakınmaların kontrolüne yardımcı olabilir. Boyutu ve yerleşimi kişiye göre ayarlanır.
Her hasta butonu aynı rahatlıkla kullanamaz. Basınç, kabuklanma veya tahriş gelişebilir. Düzenli bakım ve kontrol gerekir; çıkarılması veya değiştirilmesi hekim tarafından planlanmalıdır.
Cerrahi onarım ne zaman düşünülür?
Bakım ve diğer seçeneklerle yeterince kontrol edilemeyen yakınmalarda cerrahi değerlendirilebilir. Altta yatan aktif bir hastalık varsa önce bunun kontrolü önemlidir. Onarımda çevredeki sağlıklı dokular ilerletilebilir ve gerektiğinde doku destekleri kullanılabilir.
Deliğin büyüklüğü ve yeri, dokuların kanlanması, önceki ameliyatlar ve eşlik eden hastalıklar sonucu etkiler. Tam kapanma her hastada sağlanamayabilir; yeniden açılma, kanama, enfeksiyon ve kabuklanma görülebilir. Ameliyat sonrası bakım ve takip onarımın önemli parçalarıdır.
Deliğin büyüdüğünün hissedilmesi, yeni ağrı, burun şeklinde değişiklik veya tekrarlayan kanama gelişmesi yeniden değerlendirme gerektirir. Belirgin ve durmayan kanamada acil yardım alınmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Burun Kanaması; Burun Tıkanıklığı; Burun Orta Bölmesinde Eğrilik ve Septoplasti; Alerjik Nezle