Yüz felci, yüz kaslarını hareket ettiren sinirin veya bu hareketi yöneten sinir sistemi yollarının etkilenmesi sonucu gelişen güçsüzlüktür. Ağız köşesinde kayma, göz kapağını kapatamama ve yüz ifadesinde değişiklik görülebilir. Yeni başlayan yüz güçsüzlüğü aynı gün değerlendirilmelidir.
Yüzde aniden gelişen kaymaya kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme değişikliği ya da belirgin denge kaybı eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır. İnme olasılığı açısından acil değerlendirme gerekir. Yalnızca alın hareketine veya aynadaki görünüme bakarak evde güvenilir ayrım yapılmamalıdır.
Yüz felcinin nedenleri nelerdir?
Bell paralizisi, belirli başka bir neden gösterilemeyen, genellikle yüzün bir tarafını etkileyen akut periferik yüz felcidir. Yüz sinirindeki iltihabi süreçlerle ilişkili olduğu düşünülür. Ancak her yüz felci Bell paralizisi değildir; tanı, diğer olasılıkların değerlendirilmesini gerektirir.
Zona virüsüyle ilişkili Ramsay Hunt sendromunda kulakta belirgin ağrı, kulak çevresinde veya ağız içinde kabarcıklar, işitme değişikliği ve baş dönmesi görülebilir. Orta kulak hastalıkları, kolesteatom, travma, bazı enfeksiyonlar ve sinir çevresindeki oluşumlar da yüz felcine neden olabilir. Yavaş ilerleyen veya tekrarlayan güçsüzlük ayrıca araştırılmalıdır.
Hangi belirtiler eşlik edebilir?
Göz kırpmanın azalması, gözün tam kapanmaması, ağızdan sıvı kaçırma ve yüzün bir tarafında hareket azalması olabilir. Tat duyusunda değişiklik, kulağın çevresinde ağrı veya seslere karşı rahatsızlık eşlik edebilir.
Belirtilerin başlangıç saati ve ilerleme biçimi önemlidir. Kulak akıntısı, yeni işitme kaybı, deri döküntüsü, travma ve başka nörolojik yakınmalar hekime bildirilmelidir. Önceden benzer atak yaşanmış olması, yeni atağın aynı nedenle oluştuğunu kanıtlamaz.
Muayenede neler değerlendirilir?
Yüz kaslarının hareketi, gözün kapanması, kulak, ağız ve boyun bölgesi incelenir. Nörolojik bulgular araştırılır. Öyküye göre işitme testleri veya ilgili diğer değerlendirmeler planlanabilir.
Tipik Bell paralizisinde her hastaya rutin MR veya geniş kan tahlili gerekmez. Yavaş ilerleme, tekrarlama, iki taraflı tutulum, başka sinir bulguları veya beklenen iyileşmenin olmaması ek inceleme gerektirebilir. Seçilmiş hastalarda sinirin işlevini değerlendiren elektrofizyolojik testler kullanılabilir.
Tedaviye neden erken başlanır?
Bell paralizisi düşünülen erişkinlerde, uygun hastalarda ilk 72 saat içinde başlanan kortikosteroid tedavisi iyileşme olasılığını artırabilir. Bu zaman aralığı, başvuruyu üç gün ertelemek için kullanılmamalıdır. İlaç seçimi ve dozu, muayene ile eşlik eden hastalıklar değerlendirilerek belirlenir.
Bazı durumlarda antiviral tedavi eklenebilir. Bell paralizisinde antiviral ilaçların tek başına kullanımı standart yaklaşım değildir. Ramsay Hunt sendromu veya başka bir neden saptanırsa tedavi planı buna göre değişir. Çocuklarda ve özel sağlık durumlarında yaklaşım ayrıca değerlendirilir.
Gözün korunması neden önemlidir?
Göz kapağı tam kapanmıyorsa göz yüzeyi kuruyabilir ve kornea zarar görebilir. Bu nedenle göz bakımı, yüz hareketlerinin düzelmesini beklemeden başlanması gereken bir konudur. Uygun suni gözyaşı, gece kullanılan göz merhemi ve gerektiğinde kapağın güvenli biçimde kapatılması önerilebilir.
Uygulama şekli sağlık ekibinden öğrenilmelidir. Göze baskı yapacak veya yüzeyi tahriş edecek yöntemler denenmemelidir. Gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet veya görmede bulanıklık gelişirse gecikmeden göz değerlendirmesi gerekir.
İyileşme ne kadar sürer?
Bell paralizisinde birçok kişide haftalar içinde düzelme başlar; toparlanma aylar sürebilir. Süre ve sonuç, nedenine ve sinirin etkilenme derecesine göre değişir. Her hastaya tam ve aynı sürede iyileşme sözü verilemez.
İyileşme sırasında göz kırparken ağız köşesinin de hareket etmesi gibi istemsiz birlikte hareketler, yani sinkinezi gelişebilir. Kalıcı yakınmalarda yüz hareketlerine yönelik özel rehabilitasyon ve seçilmiş tedaviler gündeme gelebilir. İnternetten görülen yoğun egzersiz veya elektrik uygulamaları kişiye özel değerlendirme olmadan başlanmamalıdır.
Takipte ne zaman yeniden başvurulmalı?
Belirtilerin kötüleşmesi, yeni nörolojik yakınmalar veya göz sorunları kontrol tarihini beklememeyi gerektirir. İlk haftalarda iyileşme başlamıyorsa yeniden değerlendirme yapılmalıdır. Üçüncü ayda yüz hareketlerinde eksiklik sürüyorsa, neden ve ek tedavi ihtiyacı uzman değerlendirmesiyle gözden geçirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Kronik Orta Kulak İltihabı; Kolesteatom ve Cerrahi Tedavisi; Ani İşitme Kaybı; İşitme Kaybı ve İşitme Testleri