Parotis, kulağın önünde ve altında bulunan büyük tükürük bezidir. Çene altı tükürük bezi ise alt çenenin altında yer alır ve submandibular bez olarak adlandırılır. Bu bezlere yönelik ameliyatlar tümörler, bazı taşlar veya tekrarlayan ve diğer tedavilerle düzelmeyen hastalıklar nedeniyle yapılabilir.
Ameliyatın kapsamı, hastalığın türüne ve bezin hangi bölümünü etkilediğine göre değişir. Karar verilirken hem hastalığın tedavisi hem de çevredeki sinirler ve dokuların korunması birlikte değerlendirilir.
Ameliyat kararı nasıl verilir?
Muayene, görüntüleme ve gerekiyorsa iğne biyopsisi sonuçları birlikte incelenir. Taş veya kanal darlığı bulunan hastalarda sialendoskopi gibi bezi koruyan yöntemlerin uygun olup olmadığı değerlendirilir. Tümörlerde ise kitlenin yeri, türü ve komşu yapılarla ilişkisi belirleyicidir.
Her tükürük bezi sorunu bezin tamamının çıkarılmasını gerektirmez. Önerilen işlemin amacı, alternatifleri ve ameliyat yapılmazsa beklenebilecek durumlar görüşülmelidir. Kesin patoloji sonucunun ameliyat öncesi tahmini değiştirebileceği de bilinmelidir.
Ameliyat öncesinde hazırlık
Kullanılan ilaçlar, kanama öyküsü, önceki ameliyatlar ve diğer hastalıklar cerrahi ekibe bildirilir. Kan sulandırıcı ilaçlar için ilgili hekimlerle birlikte plan yapılır; bu ilaçlar kendi kendine kesilmemelidir. Açlık süresi ve ameliyat sabahı kullanılacak ilaçlar anestezi ekibinin talimatına göre düzenlenir.
İşlemin kapsamına göre hastanede kalış ve evde yardım ihtiyacı değişebilir. İşe dönüş, ağır egzersiz ve yara bakımı için tek bir süre bütün hastalara uygulanamaz.
Parotis ameliyatında neler yapılır?
Parotis ameliyatı genellikle genel anestezi altında gerçekleştirilir. Kulak çevresinden boyuna uzanabilen bir kesi kullanılarak bezin gerekli bölümü çıkarılır. Tümörün yerleşimine göre yüzeyel veya daha geniş bir cerrahi gerekebilir. Bazı hastalarda geçici bir dren yerleştirilerek ameliyat alanında sıvı birikmesi azaltılır.
Yüz kaslarını hareket ettiren sinir parotis bezinin içinden geçer. Ameliyat sonrasında yüz hareketlerinde geçici, daha seyrek olarak kalıcı güçsüzlük gelişebilir. Hastalığın sinirle ilişkisi ve geçirilmiş ameliyatlar riski etkiler. Sinirin korunmasına yönelik önlemler, riskin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Çene altı bezi ameliyatında dikkat edilen sinirler?
Çene altı bezine genellikle boyundaki bir kesiden ulaşılır. Bu bölgede alt dudağın hareketini, dilin duyusunu ve tat duyusunun bir bölümünü veya dil hareketlerini etkileyebilen sinirler bulunur. Sinir etkilenmesi halinde dudakta asimetri, dilde uyuşma, tat değişikliği ya da dil hareketlerinde güçlük görülebilir.
Bu sorunlar geçici olabileceği gibi kalıcı da olabilir. Kişisel risk, hastalığın yaygınlığı ve cerrahi alanın özelliklerine göre ameliyat öncesinde açıklanır.
Diğer olası etkiler
Kanama, enfeksiyon, yara izi, ameliyat alanında sıvı birikmesi ve duyu değişiklikleri gelişebilir. Parotis ameliyatından sonra kulak memesinde uyuşukluk veya bölgede çöküklük fark edilebilir. Bazı hastalarda yemek sırasında yanakta terleme ve kızarma görülür; buna Frey sendromu denir.
Tek bir büyük tükürük bezinin çıkarılması, diğer bezler sağlıklıysa çoğu kişide belirgin ağız kuruluğu oluşturmaz. Ancak önceden kuruluğu bulunan veya tükürük üretimini etkileyen başka hastalıkları olan kişiler ayrıca değerlendirilir.
Ameliyat sonrası bakım ve kontrol
Yara, dren ve pansuman bakımı cerrahın verdiği plana göre yapılır. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir; sonuç, takip ve gerekiyorsa ek tedavi kararını belirler. Kontrole yalnızca dikişlerin değerlendirilmesi için değil, patoloji sonucunu görüşmek için de gidilmelidir.
Gözün tam kapanmaması halinde aynı gün cerrahi ekiple iletişim kurulmalıdır; göz yüzeyinin korunması için özel bakım gerekebilir. Hızla artan boyun şişliği, belirgin kanama, ateşle kötüleşme veya yutma güçlüğü acil değerlendirme gerektirir. Solunum güçlüğünde 112 aranmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Tükürük Bezi Tümörleri; Tükürük Bezi Taşları ve İltihapları; Yüz Felci; Boyunda Şişlik ve Kitleler