Boyunda fark edilen bir şişlik; lenf bezlerinden, tükürük bezlerinden, tiroit bezinden veya cilt altındaki dokulardan kaynaklanabilir. Enfeksiyonlar ve iyi huylu oluşumlar olası nedenler arasındadır. Daha az sıklıkla tümörler de boyunda kitle oluşturabilir.
Kitlenin nedenini anlamak için yalnızca ağrılı olup olmadığına bakmak yeterli değildir. Yaş, ortaya çıkış zamanı, büyüme şekli ve eşlik eden yakınmalar birlikte değerlendirilir. Amaç, gereksiz kaygı oluşturmadan değerlendirme gerektiren durumları zamanında belirlemektir.
Boyunda şişlik hangi nedenlerle oluşabilir?
Boğaz, diş veya üst solunum yolu enfeksiyonlarına yanıt olarak lenf bezleri büyüyebilir. Tükürük bezi taşı, tükürük bezi iltihabı, tiroit nodülleri, doğumsal kistler ve yağ bezeleri de boyunda şişlik yapabilir. Bazı kitleler ise lenf bezinin kendi hastalığından veya başka bir bölgedeki tümörün lenf bezine yayılmasından kaynaklanır.
Şişliğin yeri değerlendirmeye yardımcı olsa da tek başına tanı koydurmaz. Yemeklerle büyüyen bir şişlik ile enfeksiyon sonrasında ortaya çıkan bir lenf bezi aynı şekilde incelenmeyebilir.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
Erişkinde, belirgin bir enfeksiyonla açıklanamayan ve iki haftadır kaybolmayan bir boyun kitlesi KBB değerlendirmesi gerektirir. Ne zamandır bulunduğu bilinmeyen kitlelerde de değerlendirme ertelenmemelidir. Bu süre, şüpheli bir bulgu varsa iki hafta beklemek gerektiği anlamına gelmez.
Hızla büyüme, sertlik, çevre dokulara yapışıklık, ciltte yara, açıklanamayan kilo kaybı, ses değişikliği, yutma güçlüğü veya geçmeyen tek taraflı kulak ağrısı daha erken başvuru nedenidir. Ağrısız olması kitlenin mutlaka iyi huylu olduğunu göstermez.
Çocuklarda yaklaşım nasıl değişir?
Çocuklarda boyun şişliklerinin sık nedenleri enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri ve doğumsal oluşumlardır. Yaş, çocuğun genel durumu ve muayene bulguları takip kararında önem taşır. Erişkinlere ait değerlendirme süreleri çocuklara doğrudan uygulanmaz. Bununla birlikte büyüyen, sert, uzun süren veya genel durumu etkileyen şişlikler çocuklarda da araştırılır.
Muayenede neler incelenir?
Şişliğin ne zaman fark edildiği, büyüyüp küçülmediği, geçirilmiş enfeksiyonlar, diş sorunları ve önceki tedaviler sorulur. Ağız, boğaz, boyun, tiroit ve tükürük bezleri değerlendirilir. Gerektiğinde burundan ilerletilen ince bir endoskopla geniz, dil kökü ve gırtlak incelenir.
Önceki görüntüleme ve biyopsi sonuçlarını getirmek yararlıdır. Kitlenin ilk fark edildiği zamanı ve eşlik eden yakınmaları not etmek de değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Ultrason ve diğer görüntüleme yöntemleri
Ultrason, yüzeyel kitlelerin yapısını ve çevre dokularla ilişkisini incelemeye yardımcı olur. Şüpheli erişkin boyun kitlelerinde kontrastlı bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme gerekebilir. Yöntem seçimi kitlenin yerine ve olası nedenine göre yapılır; her hastaya bütün tetkikler istenmez.
Görüntüleme raporunda “kistik” yazması, özellikle erişkinde, oluşumun kesinlikle doğumsal ve iyi huylu olduğunu göstermez. Gerekli incelemeler tanı netleşene kadar sürdürülür.
Biyopsi ve tedavi nasıl planlanır?
Uygun hastalarda ilk doku değerlendirmesi ince iğne aspirasyon biyopsisiyle yapılır. Bu işlem, kitleden hücre örneği alınmasını sağlar. Sonuç yetersizse farklı bir örnekleme yöntemi gerekebilir. Kitlenin doğrudan açık ameliyatla çıkarılmasına, gerekli incelemeler tamamlanmadan karar verilmez.
Tedavi nedene yöneliktir. Bakteriyel enfeksiyon bulgusu olmayan bir kitlede tekrar tekrar antibiyotik kullanmak tanıyı geciktirebilir. Enfeksiyon düşünüldüğünde bile şişliğin gerileyip gerilemediği kontrol edilir; küçülmeyen veya yeniden büyüyen kitle yeniden değerlendirilir.
Acil değerlendirme gereken durumlar
Hızla artan boyun şişliğiyle birlikte nefes alma güçlüğü, tükürüğü yutamama veya belirgin genel durum bozukluğu varsa acil değerlendirme gerekir. Ciddi solunum güçlüğünde 112 aranmalıdır. Takip önerilen hastalarda da yeni belirtiler ortaya çıkarsa planlanan kontrol tarihi beklenmemelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Boyunda Lenf Bezi Büyümesi; Doğumsal Boyun Kistleri; Tükürük Bezi Tümörleri; Baş ve Boyun Kanserleri Hakkında Genel Bilgiler