Ses teli felci, ses tellerini hareket ettiren sinirlerin işlevindeki bozulma nedeniyle bir veya iki ses telinin yeterince hareket edememesidir. Tam hareket kaybına paralizi, kısmi hareket azalmasına parezi denir. Ses üretiminin yanında solunum ve yutma güvenliği de etkilenebilir.
Ses telleri nefes alırken açılır, konuşurken birbirine yaklaşarak titreşir. Hareket bozukluğunun etkisi, hangi tarafın etkilendiğine ve ses telinin bulunduğu konuma göre değişir. Bu nedenle yalnızca sesin kısıklığına bakarak durumun ağırlığı anlaşılamaz.
Tek taraflı felçte hangi belirtiler görülür?
Sesin nefesli, zayıf veya kısık çıkması, uzun cümlelerde nefesin yetmemesi ve konuşurken yorulma görülebilir. Etkili öksürmek zorlaşabilir. Bazı kişiler özellikle su içerken öksürme veya boğaza kaçma hissi yaşar.
Ses tellerinin yeterince kapanamaması, yiyecek veya sıvının solunum yoluna kaçmasını kolaylaştırabilir. Buna aspirasyon denir. Yutma yakınması, tekrarlayan akciğer enfeksiyonu veya kilo kaybı varsa sesle ilgili yakınmalar kadar önemsenmelidir. Her hastada aynı düzeyde yutma sorunu bulunmaz.
Çift taraflı felç neden farklıdır?
İki ses telinin de hareketi azaldığında, konumlarına bağlı olarak hava geçişi daralabilir. Nefes alırken belirgin ses, eforla nefes darlığı veya ciddi solunum güçlüğü gelişebilir. Ses bazen beklenenden daha iyi olsa bile hava yolu etkilenmiş olabilir.
Yeni başlayan veya artan solunum güçlüğü ve nefes alırken belirgin ses acil değerlendirme gerektirir. Ciddi solunum sıkıntısında 112 aranmalıdır. Çift taraflı felçte öncelik, güvenli bir hava yolu sağlamaktır.
Ses teli felci neden oluşur?
Tiroid, boyun veya göğüs bölgesindeki ameliyatlar; sinirlerin seyrini etkileyen hastalıklar; travmalar ve bazı enfeksiyonlar nedenler arasında yer alabilir. Nörolojik hastalıklar da ses teli hareketini etkileyebilir. Bazı kişilerde incelemelere rağmen belirli bir neden bulunamaz.
Ameliyat sonrasında gelişen her ses değişikliği mutlaka sinir felci değildir; ödem, solunum tüpüne bağlı tahriş veya başka hareket sorunları da olabilir. Nedenin anlaşılması için ses tellerinin görülmesi gerekir. Açıklanamayan felçte sinirin boyun ve göğüsteki seyri boyunca araştırma yapılabilir.
Tanı için hangi incelemeler kullanılır?
Laringoskopi ile ses tellerinin hareketi, konumu ve kapanması değerlendirilir. Gerektiğinde stroboskopi, görüntüleme ve seçilmiş hastalarda gırtlak kaslarının elektriksel faaliyetini inceleyen elektromiyografi uygulanabilir. Bu testler nedeni ve iyileşme olasılığını değerlendirmeye yardımcı olur.
Yutma güvenliğinden şüpheleniliyorsa endoskopik veya radyolojik yutma incelemesi planlanabilir. Her hastaya bütün testler gerekmez; incelemeler klinik soruya göre seçilir.
Kendiliğinden düzelme beklenebilir mi?
Bazı sinir etkilenmelerinde aylar içinde iyileşme görülebilir. İlk altı ay önemli olmakla birlikte bazı hastalarda iyileşme on iki aya kadar sürebilir. Olasılık; nedene, hasarın özelliklerine ve muayene bulgularına göre değişir. Her felcin kendiliğinden düzeleceği söylenemez.
İyileşme ihtimalinin bulunması, kişinin aylarca tedavisiz kalması gerektiği anlamına gelmez. Özellikle belirgin ses kaybı, yüksek mesleki ses ihtiyacı veya aspirasyon varsa erken tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Hangi tedaviler uygulanabilir?
Ses terapisi, uygun hastalarda daha verimli ses kullanımına yardımcı olabilir. Tek taraflı felçte ses teline yapılan dolgu enjeksiyonu, kapanmayı iyileştirerek sesi ve bazı hastalarda yutma güvenliğini destekleyebilir. Dolgunun kalıcılığı kullanılan maddeye göre değişir; geçici enjeksiyonlar iyileşme beklenen dönemde de uygulanabilir.
Kalıcı sorunlarda ses telini orta hatta yaklaştıran tiroplasti gibi cerrahiler, gerektiğinde ek konumlandırma işlemleri veya seçilmiş hastalarda sinire yönelik girişimler düşünülebilir. Çift taraflı felçte hava yolunu genişleten işlemler ya da gerektiğinde boyundan solunum yolu açılması gündeme gelebilir.
Tedavi seçilirken ses, nefes ve yutma arasındaki denge gözetilir. Bir işlevi iyileştiren müdahale diğerlerini etkileyebilir. Sonuçlar kontrollerle izlenir; sesin düzelmesi tek başına yutmanın tamamen güvenli olduğunu göstermeyebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Ses Kısıklığı; Ses Terapisi ve Ses Sağlığının Korunması; Yutma Güçlüğü; Ses Teli Nodülleri, Polipleri ve Kistleri