Gırtlak, solunum yolunun bir parçasıdır; ses tellerini içerir ve yutma sırasında hava yolunun korunmasına katkıda bulunur. Gırtlak kanseri bu bölgedeki hücrelerden gelişir. Tümörün ses tellerinde, onların üstünde veya altında başlaması belirtileri ve tedavi seçeneklerini etkiler.
Her ses kısıklığı gırtlak kanseri anlamına gelmez. Enfeksiyon, sesin zorlanması ve iyi huylu ses teli hastalıkları da ses değişikliğine yol açabilir. Bununla birlikte geçmeyen veya ilerleyen ses değişikliği muayene edilmelidir.
Hangi belirtiler görülebilir?
Ses tellerinde başlayan tümörler erken dönemde ses kısıklığı yapabilir. Diğer bölgelerdeki tümörlerde ise yutma güçlüğü, yutarken ağrı, geçmeyen boğaz yakınması, tek taraflı kulak ağrısı veya boyunda şişlik ön planda olabilir. İlerlemiş hastalıkta solunum güçlüğü görülebilir.
Kalıcı ses değişikliği, boyunda yeni kitle veya ilerleyen yutma yakınması varsa KBB değerlendirmesi geciktirilmemelidir. Özellikle tütün kullanımı gibi riskler varsa belirtilerin yalnızca soğuk algınlığına bağlanmaması gerekir. Nefes almada belirgin zorlanma durumunda süre beklenmez.
Risk faktörleri
Tütün kullanımı ve alkol tüketimi önemli risk faktörleridir. Birlikte kullanıldıklarında risk daha da artabilir. Ancak sigara içmeyen bir kişide de kalıcı yakınmaların araştırılması gerekir; risk öyküsü tanı için tek ölçüt değildir.
Tanı konulduktan sonra tütünü bırakmak tedavinin etkinliği, iyileşme ve başka tümörlerin gelişme riski açısından önem taşır. Bırakmakta zorlanan kişiler için profesyonel destek planlanabilir.
Muayene ve biyopsi
Gırtlak, ağızdan veya burundan ilerletilen endoskoplarla incelenebilir. Ses tellerinin görünümü ve hareketleri değerlendirilir. Şüpheli alandan biyopsi alınarak patolojik inceleme yapılır. Gerekli olduğunda bu işlem anestezi altında gerçekleştirilir.
Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans, tümörün çevre dokular ve boyun lenf bezleriyle ilişkisini göstermeye yardımcı olur. Seçilmiş hastalarda ek görüntüleme kullanılır. Biyopsi sonucu ile hastalığın yaygınlığı birlikte değerlendirilerek tedavi planlanır.
Tedavi seçenekleri
Uygun erken evre tümörlerde ağız içinden yapılan cerrahi, lazerle çıkarma veya radyoterapi gibi seçenekler bulunabilir. Daha yaygın hastalıkta kısmi ya da tam gırtlak ameliyatı, boyun lenf bezlerine yönelik cerrahi veya kemoradyoterapi gündeme gelebilir. Kemoradyoterapi, kemoterapiyle radyoterapinin birlikte uygulanmasıdır.
Seçim; tümörün yeri, evresi, gırtlağın çalışma durumu ve genel sağlığa göre yapılır. Gırtlağı anatomik olarak koruyan bir yöntem seçilirken solunum ve yutma işlevleri de dikkate alınır. Her hastada aynı yöntemin uygun olması veya ek tedavi gerekmemesi beklenmez.
Gırtlağın tamamı alınırsa ne değişir?
Total larenjektomi, gırtlağın tamamının çıkarılmasıdır. Bu işlemden sonra soluk borusu boyun cildine ağızlaştırılır ve kalıcı bir açıklık, yani stoma oluşturulur. Solunum artık ağız ve burundan değil, boyundaki bu açıklıktan gerçekleşir. Stomanın temizliği, nemlendirilmesi ve korunması öğretilir.
Doğal gırtlak sesi kaybolur; ancak iletişim için farklı yöntemler vardır. Ses protezi, elektrolarenks adı verilen elektronik cihaz veya uygun hastalarda yemek borusu konuşması kullanılabilir. Yöntem seçimi ve eğitim dil ve konuşma terapistiyle birlikte yürütülür; sonuç kişiye göre değişir.
Tedavi sonrası yaşam ve takip
Konuşma, yutma, beslenme ve solunum bakımı tedavinin önemli parçalarıdır. Bazı hastalarda uzun süreli rehabilitasyon gerekebilir. Kontrollerde hastalığın yanı sıra tedavi yan etkileri ve günlük yaşamda yaşanan güçlükler değerlendirilir.
Yeni ses değişikliği, giderek artan yutma güçlüğü, boyunda şişlik veya açıklanamayan kilo kaybı varsa ekibe haber verilmelidir. Ciddi solunum güçlüğü veya durmayan belirgin kanamada 112 aranmalıdır. Total larenjektomi geçiren hastalar, acil yardım ekibine yalnızca boyundaki stomadan nefes aldıklarını bildirmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlara göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Ses Kısıklığı; Yutma Güçlüğü; Boyunda Şişlik ve Kitleler; Baş ve Boyun Kanserleri Hakkında Genel Bilgiler