İşitme, çocuğun çevresiyle iletişim kurmasında ve konuşmayı öğrenmesinde önemli bir rol oynar. İşitme kaybı bazen doğumdan itibaren vardır, bazen de çocukluk döneminde ortaya çıkar. Erken değerlendirme, çocuğun ihtiyaç duyduğu tedaviye, işitme desteğine ve iletişim olanaklarına daha erken ulaşmasını sağlar.
Çocuğunuzun duymasıyla ilgili bir şüpheniz varsa konuşmasının başlamasını veya okul çağına gelmesini beklemeyin. Bebeklik döneminde de güvenilir işitme değerlendirmesi yapılabilir.
Hangi belirtiler dikkate alınmalı?
İşitme kaybının belirtileri çocuğun yaşına ve kaybın derecesine göre değişir. Aşağıdaki gözlemler değerlendirme için neden olabilir:
- Seslere veya ismiyle seslenilmesine beklenenden az tepki verme.
- Konuşmanın gecikmesi ya da kullanılan ses ve kelimelerde gerileme.
- Konuşmaları sık tekrarlatma ve televizyonun sesini yükseltme.
- Bir kulağını konuşan kişiye çevirme veya gürültülü ortamda anlamakta zorlanma.
- Okulda yönergeleri kaçırma ve duyma güçlüğünün dikkatsizlik gibi algılanması.
Bu belirtiler tek başına işitme kaybı tanısı koydurmaz. Çocuğun yüksek bir sese tepki vermesi de bütün sesleri yeterince duyduğunu göstermez. Tek kulakta veya hafif düzeyde kayıplar günlük yaşamda kolayca gözden kaçabilir.
Yenidoğan işitme taraması neden yapılır?
Yenidoğan taraması, işitme kaybı olasılığı bulunan bebekleri erken belirlemeyi amaçlar. Testin genellikle hastaneden taburcu olmadan yapılması hedeflenir. Uluslararası erken tanı hedefleri; taramanın ilk ay içinde, gerekli tanısal değerlendirmenin ilk üç ay içinde ve destek hizmetlerine başlangıcın ilk altı ay içinde tamamlanmasıdır. Bunlar beklenmesi gereken tarihler değildir; süreç mümkün olan en erken zamanda ilerletilir.
Tarama sonucunu yazılı olarak saklayın. Tekrar test veya ileri değerlendirme önerildiyse randevuyu ertelemeyin. Bir kulak taramadan geçse bile diğer kulak için önerilen inceleme tamamlanmalıdır.
Taramadan geçememek işitme kaybı anlamına mı gelir?
Tarama testi tanı testi değildir. Kulak yolundaki geçici kalıntılar, orta kulakta sıvı veya test koşulları sonucu etkileyebilir. Bu nedenle taramadan geçemeyen her bebekte kalıcı işitme kaybı bulunmaz.
Sonucu “nasıl olsa geçicidir” diye değerlendirmek de doğru olmaz. İşitme kaybı varsa gecikmeden saptanması için önerilen tekrar taraması veya tanısal odyolojik inceleme tamamlanmalıdır. Aynı taramanın sürekli tekrarlanması, gerektiğinde ileri incelemeye geçilmesinin yerini tutmaz.
OAE ve ABR testleri neyi gösterir?
Otoakustik emisyon, kısaca OAE, kulak yoluna yerleştirilen küçük bir probla iç kulağın sese verdiği yanıtı değerlendirir. ABR ise ses uyaranına karşı işitme siniri ve beyin sapı yollarında oluşan yanıtları, cilde yapıştırılan elektrotlarla kaydeder. Tarama amacıyla kullanılan otomatik ABR ile ayrıntılı tanısal ABR incelemesi aynı değerlendirme değildir.
Bu testlerde çocuğun düğmeye basması veya konuşarak yanıt vermesi gerekmez. Küçük bebeklerde değerlendirme çoğu zaman doğal uykuda yapılabilir. Testin türü ve çocuğun yaşına göre farklı hazırlıklar gerekebilir. Daha büyük çocuklarda oyunla veya yaşına uygun davranışsal yöntemlerle işitme eşikleri ölçülür. Timpanometri de orta kulağın değerlendirilmesine yardımcı olur.
Taramayı geçen bir çocukta sonradan kayıp gelişebilir mi?
Yenidoğan taramasının normal olması, yaşamın sonraki dönemlerinde işitme kaybı gelişmeyeceğini garanti etmez. Bazı kayıplar zaman içinde ortaya çıkar veya ilerler. Ailede çocukluk çağı işitme kaybı, bazı doğumsal enfeksiyonlar, yoğun bakım öyküsü veya menenjit gibi durumlar ek takip gerektirebilir.
Önceden normal test sonucu bulunsa bile yeni bir duyma şikâyeti yeniden değerlendirilmelidir. Özellikle işitmenin aniden azalması durumunda aynı gün KBB değerlendirmesi için başvurulmalıdır.
İşitme kaybı saptanırsa nasıl bir yol izlenir?
Öncelikle kaybın derecesi, tek veya iki kulakta olması ve hangi bölümden kaynaklandığı belirlenir. Kulak kiri veya orta kulakta sıvı gibi bazı nedenler uygun tedaviyle düzelebilir. İç kulak ya da işitme siniriyle ilişkili kayıplarda farklı destekler gerekir.
İşitme cihazları, seçilmiş çocuklarda koklear implant ve diğer işitme sistemleri değerlendirilebilir. Cihaz seçimi tek bir test sonucuna göre yapılmaz. Aileyle birlikte iletişim seçenekleri, dil gelişimi ve eğitim desteği ele alınır. Konuşma dili ve işaret dili dâhil iletişim yaklaşımları çocuğun gereksinimlerine ve ailenin tercihlerine göre görüşülür.
Aile çocuğunu nasıl destekleyebilir?
Çocuğun dikkatini çekerek, yüzünüzü görmesini sağlayarak ve arka plandaki gürültüyü azaltarak iletişim kurun. Kitap okuma ve günlük oyunlar sırasında karşılıklı etkileşime zaman ayırın. Önerilen kontrolleri sürdürün; öğretmen veya bakım veren kişileri çocuğun ihtiyaçları hakkında bilgilendirin. Destek planı, çocuğun gelişimi izlenerek güncellenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocuğunuzun tanı, tedavi ve takip planı, muayene bulgularına ve bireysel ihtiyaçlarına göre belirlenir.
İlgili sayfalar: Orta Kulakta Sıvı Birikmesi ve Kulak Tüpü; Çocuklarda Orta Kulak İltihabı